نقد و بررسی شخصیت‌های اصلی رمان نازنین اثر فئودور داستایوفسکی

یکی از زاویه‌هایی که به نظرم می‌شود نازنین داستایوفسکی را از آن خواند، مسئله‌ی ناتوانی در شناخت دیگری است. ما معمولاً فکر می‌کنیم راوی تمام داستان در تلاش است نازنین را بفهمد، اما هرچه بیشتر درباره‌ی او فکر می‌کند، بیشتر متوجه می‌شویم که در واقع دارد تصویری را که خودش از نازنین ساخته، تحلیل می‌کند. راوی مدام گذشته را مرور می‌کند، رفتارهای نازنین را تفسیر می‌کند و برای سکوت‌ها و واکنش‌هایش معنا می‌سازد؛ اما همین تلاش برای فهمیدن، به‌تدریج تبدیل به نوعی اسارت در ذهن خودش می‌شود. نازنین دیگر یک "دیگریِ مستقل" نیست؛ تبدیل شده به مجموعه‌ای از برداشت‌ها، خاطرات، ترس‌ها و قضاوت‌های راوی. و اینجاست که به نظرم تراژدی داستان عمیق‌تر می‌شود ما گاهی آدم‌ها را آن‌طور که هستند دوست نداریم آن‌طور که تصورشان کرده‌ایم دوست داریم. و وقتی این تصویر با واقعیت فاصله پیدا می‌کند، به‌جای اینکه تصویر ذهنی‌مان را کنار بگذاریم، شروع می‌کنیم به توضیح دادن، توجیه کردن و حتی بازسازی گذشته. از این منظر، نازنین فقط داستان مردی نیست که همسرش را از دست داده داستان مردی است که شاید تازه بعد از فقدان، برای اولین بار با این حقیقت روبه‌رو می‌شود که اصلاً نازنین را آن‌طور که باید، ندیده بود. شاید یکی از تلخ‌ترین چیزها در داستان همین باشد گاهی فقدانِ یک انسان، تازه از جایی آغاز می‌شود که می‌فهمیم هیچ‌وقت واقعاً نتوانسته‌ایم او را بشناسیم.

ساخته‌شده توسط SinA

نازنین داستان کوتاهی از فئودور داستایفسکی است که با خودکشی یک زن جوان آغاز می‌شود. شوهر او پس از مرگش کنار جسد می‌ماند و تلاش می‌کند بفهمد چرا همسرش خودکشی کرده است. تمام داستان از زاویه دید شوهر روایت می‌شود. به همین دلیل، خواننده مستقیماً به افکار نازنین دسترسی ندارد و اتفاقات را از طریق ذهن آشفته و گاه متناقض مرد می‌بیند. مسئله اصلی داستان رابطه میان عشق و قدرت است. شوهر از نظر سن، تجربه و وضعیت اقتصادی بر نازنین برتری دارد. نازنین نیز در ابتدای رابطه دختری جوان و فقیر است. مرد ابتدا خود را نجات‌دهنده او می‌داند، اما به‌تدریج تلاش می‌کند رفتار و احساسات او را کنترل کند. او برای این کار از سکوت و سردی استفاده می‌کند. تصور می‌کند اگر محبت خود را پنهان کند، نازنین بیشتر به او وابسته خواهد شد. نتیجه برعکس است و فاصله میان آن دو بیشتر می‌شود. شخصیت مرد یکی از مهم‌ترین بخش‌های داستان است. او خودش را کاملاً مقصر نمی‌داند، اما نمی‌تواند مسئولیت رفتار خود را نیز نادیده بگیرد. روایت او دائماً میان اعتراف، توجیه و سرزنش خود حرکت می‌کند. بنابراین او راوی کاملاً قابل اعتمادی نیست. مشکل او این است که بیشتر به این فکر می‌کند که نازنین درباره او چه احساسی دارد تا اینکه واقعاً احساسات نازنین را درک کند. نازنین نیز فقط یک قربانی منفعل نیست. او در برابر شوهرش مقاومت می‌کند، درباره گذشته او تحقیق می‌کند و حتی در مقطعی با اسلحه در برابر او می‌ایستد. این رفتارها نشان می‌دهد که او می‌خواهد استقلال خود را حفظ کند. عنوان «نازنین» یا The Meek One نیز می‌تواند معنایی طعنه‌آمیز داشته باشد، زیرا زن برخلاف تصویری که شوهر از او دارد، همیشه مطیع نیست. پول نیز در رابطه آن‌ها نقش مهمی دارد. آشنایی آن‌ها با مغازه امانت‌فروشی آغاز می‌شود، جایی که نازنین برای گرفتن پول وسایل خود را گرو می‌گذارد. این رابطه اقتصادی بعدها به زندگی زناشویی منتقل می‌شود. مرد احساس می‌کند چون امنیت و زندگی بهتری برای نازنین فراهم کرده، او نیز باید در مقابل مطیع و قدردان باشد. بنابراین رابطه عاطفی به نوعی رابطه بدهکار و طلبکار تبدیل می‌شود. خودکشی نازنین را نمی‌توان با یک دلیل ساده توضیح داد. داستان عواملی مانند تنهایی، فشار روانی، وابستگی اقتصادی و شکست ارتباط میان زن و شوهر را در کنار هم قرار می‌دهد. مرد قصد کشتن همسرش را ندارد، اما رفتار کنترل‌گرانه و سکوت او در ایجاد شرایط رابطه نقش دارد. به همین دلیل، داستان میان «قصد» و «مسئولیت اخلاقی» تفاوت می‌گذارد. از نظر روایی، مهم‌ترین ویژگی داستان راوی غیرقابل اعتماد است. مرد پس از مرگ همسرش تلاش می‌کند گذشته را دوباره بسازد، اما هر بار که آن را توضیح می‌دهد، بخشی از تقصیر خودش نیز آشکار می‌شود. او می‌خواهد حقیقت را بفهمد، اما همزمان می‌خواهد تصویر مثبتی از خودش حفظ کند. در پایان، تراژدی داستان در این است که مرد زمانی به اهمیت عشق و ارتباط پی می‌برد که دیگر نمی‌تواند با نازنین صحبت کند. او در زندگی مشترک از گفت‌وگو فرار می‌کرد و از سکوت برای کنترل زن استفاده می‌کرد؛ پس از مرگ زن، به گفت‌وگو نیاز دارد، اما دیگر مخاطبی وجود ندارد. بنابراین، «نازنین» را می‌توان داستان شکست ارتباط، سوءاستفاده از قدرت و ناتوانی در جدا کردن عشق از مالکیت دانست. داستایفسکی نشان می‌دهد که وقتی عشق با غرور و کنترل همراه شود، رابطه‌ای که قرار است انسان را به دیگری نزدیک کند، می‌تواند به عامل نابودی همان رابطه تبدیل شود.

ساخته‌شده توسط SinA