جمله‌های ماندگار گفتگو با موسولینی

«از او می‌پرسم: «و گرسنگی؟ آیا گرسنگی هم شما را تربیت کرد؟» وقتی این سؤال را از او می‌پرسیدم، نگاهم می‌کرد و چشمان تیره‌اش در فضای سایه‌روشن با سیاهی ملایمشان می‌درخشید. با آن حالت خاص خود، چانه‌اش را بالا آورد و انگار احساسات گرانباری را از دوران جوانی‌اش به یاد می‌آورد. سپس با صدایی بم و وقفه‌هایی کوتاه گفت: «مربی خوبی است؛ گرسنگی. مانند زندان و دشمنان که آن‌ها هم مربیان خوبی‌اند. مادرم آموزگار بود و پنجاه لیره حقوق می‌گرفت. پدرم درآمد متفاوتی داشت؛ هر قدر که کار آهنگری برایش می‌آورد. ما با هم دو اتاق داشتیم. کم‌وبیش هیچ‌گاه خبری از گوشت نبود. بحث‌ها، مبارزات و امیدهای پرشوری وجود داشت. پدرم به دلیل فعالیت‌های سوسیالیستی به زندان افتاد. روزی که مُرد، هزاران نفر از رفقای حزبی تابوتش را همراهی می‌کردند. همۀ این‌ها انگیزۀ نیرومندی به من می‌داد. اگر پدر دیگری به‌عنوان الگو بالای سرم بود، چیز دیگری می‌شدم. بنابراین می‌توانستم شخصیتم را در خانه بسازم.»

یکی از خطاهای رایج در فهم زندگی انسان‌ها، تفسیر گذشته بر اساس نتیجه‌ی نهایی است. وقتی می‌دانیم فردی در آینده به جایگاه مهمی رسیده، اتفاقات دوران کودکی و جوانی او ناگهان معنای تازه‌ای پیدا می‌کنند و هر حادثه به‌عنوان بخشی از مسیر رسیدن به آن نقطه خوانده می‌شود. این همان چیزی است که در تحلیل زندگی‌نامه‌ای می‌تواند گذشته را بیش از اندازه منسجم و هدفمند نشان دهد. در تاریخ نیز همین خطا بارها تکرار شده است. ما معمولا وقایع منتهی به یک انقلاب، جنگ یا ظهور یک رهبر را طوری روایت می‌کنیم که گویی نتیجه از ابتدا قابل پیش‌بینی بوده است. در حالی که انسان‌های حاضر در آن زمان آینده را نمی‌دانستند و بسیاری از مسیرهای دیگری که امکان وقوع داشتند، بعدها از حافظه‌ی تاریخی حذف می‌شوند. این مسئله با مفهوم «اثر هاله‌ای» هم ارتباط پیدا می‌کند؛ موفقیت بعدی می‌تواند حتی قضاوت ما درباره‌ی ویژگی‌های پیشین یک فرد را تغییر دهد. همان رفتاری که در یک فرد شکست‌خورده نشانه‌ی لجاجت تلقی می‌شود، ممکن است در فرد موفق «پشتکار» نام بگیرد. بنابراین بخشی از آنچه شخصیت می‌نامیم، نه فقط محصول گذشته، بلکه نتیجه‌ی نگاهی است که از جایگاه امروز به گذشته می‌اندازیم. این موضوع در اخلاق فردی هم اهمیت دارد. انسان حق دارد از گذشته‌ی خودش معنا استخراج کند، اما نباید این معنا را با حقیقت تاریخی یکی بداند.