Rosalire

«تنگسیر» داستانی پرکشش و زنده است، داستانی که هم فضای جنوب و زندگی مردم را خیلی ملموس به تصویر می‌کشد و هم با روایت ساده و پرتنش خود، خواننده را با خشم، رنج و میل انسان به پس گرفتن حقش همراه می‌کند. به نظرم یکی از جذابیت‌های اصلی کتاب، شخصیت‌پردازی و فضای واقعی و نفسدار آن است، طوری که آدم‌ها و محیط داستان بعد از تمام شدن کتاب هم در ذهن می‌مانند.

شیرکو بیکس از آن شاعرانی است که شایسته است جهان بیشتر او را بشناسد، شاعری که رنج، آزادی، عشق و انسان را به هم پیوند می‌دهد و شعرش از مرز جغرافیا فراتر می‌رود و به تجربه‌ای انسانی بدل می‌شود.

قلعه حیوانات داستان شکست یک آرمان نیست، داستان لحظه‌ای است که آرمان، زبان خودش را از دست می‌دهد و قدرت جای آن را می‌گیرد.

یک نکته‌ی مهم دیگر این است که سارتر نشان می‌دهد کتاب و ادبیات همیشه فقط راهی برای شناختن خودمان نیستند گاهی می‌توانند راهی برای فرار از خودمان هم باشند.او از کودکی با کتاب‌ها برای خودش تصویری می‌سازد، تصویری از اینکه «من قرار است نویسنده و آدم مهمی باشم». بعدها که به گذشته نگاه می‌کند، می‌فهمد شاید بخشی از این تصویر، بیشتر از عشق به ادبیات، از نیاز به دیده‌شدن و مهم‌بودن آمده باشد. به نظرم همین نگاه صادقانه به خودش، یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب است.

«درِ تنگ» فقط داستان یک عشق ناکام نیست؛ درباره خطر تبدیل کردن اخلاق، عشق یا معنویت به کمالی دست‌نیافتنی است. ژید ما را مجبور نمی‌کند آلیسا را کاملا درست یا کاملا اشتباه ببینیم ،مسئله این است که آیا برای پاک ماندن باید از زندگی گذشت، یا پذیرفتن میل و عشق انسانی هم می‌تواند بخشی از یک زندگی اخلاقی باشد؟

کافه کرنک فقط درباره قربانی شدن نیست؛ درباره تغییر تدریجی انسان در شرایط ترس است. آدمی که زمانی اعتماد می‌کرد، ممکن است به جایی برسد که برای زنده ماندن، حتی به نزدیک‌ترین آدم‌ها هم با تردید نگاه کند.

«آزادی کدام است آزادی؟ آزادی اسبی‌ست خسته و لنگان و هر روز بار می‌شود از فِشَنگ! وطن؟ کدام است وطن؟! آن سرزمینی کە روزی، چندین بار بە غارتش می‌بریم ؟ آن دشتی که برهوتش کردەاند آن قله‌ای که تابوت گشته است؟ آن سنگ و آن گِل و آن چشمه و آن شِنی که زندان زاییده است؟ نمی‌دانم کدامین است وطن! نمی‌دانم کدامین است آزادی! آن آبی که بە نیمروز سرچشمەاش را می‌دُزدیم؟ آن معشوقەای کە بە خواب هنگام چشم‌هایش را می‌دُزدیم؟ آن ابری که پیش از باریدن ، بارانش را می‌دُزدیم؟ آن ماهی، کە شب چهاردەاش را ربودیم؟ آزادی اسبی‌ست خسته و لنگان و هر روز بار می‌شود از فِشَنگ!!»

«بافنده‌ای تمام عمر ترنج و ابریشم می‌بافت گل می‌بافت اما وقتی مرد نه فرشی داشت و نه کسی که گلی بر گورش بگذارد.»

«مگر چه می خواهم از وطن؟ جز لقمه‌ای نان و خیالی آسوده. چه می‌‌خواهم؟ جز تکه‌ای آ‌فتاب و بارانی که آهسته ببارد، جز پنجره‌ای که رو به عشق و آزادی گشوده شود، مگر چه خواستم از وطن که از من دریغش کردند. آه ای میهن مغموم وطن از پا افتاده بدرود بدرود…»

«اگر زمانی قرار شد سفر بروم فکر می‌کنم دلم می‌خواهد قبل از حرکت جزئی‌ترین ویژگی‌های شخصیتی‌ام را یادداشت کنم تا وقتی برمی‌گردم بتوانم مقایسه کنم که چه بوده‌ام و چه شده‌ام. جایی خواندم بعضی مسافرها جوری قیافه و رفتارشان عوض می‌شود که موقع برگشتن نزدیک‌ترین بستگان‌شان هم آن‌ها را به‌جا نمی‌آورند.»

«علف هرز هم قد می‌کشد، یعنی می‌شود بلند شد بدون آن که مفید بود.»

«اما هنرمند واقعی آن کسی است که شخصیت خود را در هنرش کوفته و آمیخته باشد. بنابراین هنرمند در وهله اول باید انسان باشد.»